Vestibüler Rehabilitasyon Nedir?

İç kulak, gözler ve kas-eklem duyusu birlikte çalışarak vücudun uzaydaki konumunu ve dengeyi yönetir. Bu sistemlerden birinde aksaklık oluştuğunda baş dönmesi ve dengesizlik ortaya çıkar. İşte tam bu noktada vestibüler rehabilitasyon devreye girer.

Vestibüler rehabilitasyon, baş dönmesi (vertigo), dengesizlik ve görsel-hareket uyumsuzluğu yaşayan hastalarda denge sistemini yeniden eğitmek, baş dönmesini azaltmak ve fonksiyonel bağımsızlığı artırmak amacıyla uygulanan egzersiz temelli bir tedavi yöntemidir. Temel hedef, beynin vestibüler kayıptan sonra adaptasyon geliştirmesini sağlamaktır.

Hangi Semptomlarda Etkilidir?

Vestibüler rehabilitasyon şu şikayetlerde etkili bir yöntemdir:

• Baş dönmesi ve sersemlik
• Bulantı
• Dengesizlik
• Yürürken veya otururken kayma hissi
• Nesnelerin sallanması veya zıplaması (osilopsi)
• Taşıt tutması (motion sickness)
• Görsel ortam hassasiyeti (AVM, ışıklı veya desenli zeminler vb.)

Hangi Hastalıklarda Uygulanabilir?

Vestibüler rehabilitasyonun her baş dönmesinde uygulanması doğru değildir. Öncelikle bir KBB uzmanı baş dönmesinin nedenini net olarak belirlemelidir.

Endike olduğu durumlar:

• BPPV sonrası dengesizlik
• Vestibüler nörit (subakut/kronik dönem)
• Tek taraflı vestibüler kayıp
• Stabil Meniere hastalığı
• Akustik nörinom cerrahisi sonrası
• Yaşlılığa bağlı dengesizlik
• Boyun kaynaklı baş dönmesi
• Beyin travması
• Vestibüler migren
• PPPD (Persistent Postural Perceptual Dizziness)
• MS, inme ve diğer nörolojik hastalıklar
• Bilateral Vestibüler Hipofonksiyon

Kontraendike Durumlar

Bazı durumlarda vestibüler rehabilitasyon uygulanamaz veya ertelenmelidir. Kesin kontrendikasyonlar şunlardır:

• Meniere atağı (aktif dönem)
• Akut vestibüler nörit veya labirentit (enfeksiyon dönemi)
• Perilenf fistülü
• Superior semisirküler kanal dehisansı (semptomatik aktif dönem)
• Stabil olmayan durumlar

Vestibüler rehabilitasyon, yalnızca baş dönmesini azaltmayı hedefleyen bir egzersiz programı değildir. Doğru tanı, doğru zamanlama ve kişiye özel planlama gerektiren bilimsel bir süreçtir. Her baş dönmesi aynı nedene bağlı olmadığı için standart egzersizlerin her hastada uygulanması beklenen faydayı sağlamaz.

Doğru hastada ve doğru yöntemle uygulandığında vestibüler rehabilitasyon; güvenle yürüyebilmeyi, hareket özgürlüğünü yeniden kazanmayı ve günlük yaşam kalitesini artırmayı hedefleyen güçlü bir tedavi seçeneğidir. Amaç yalnızca semptomları bastırmak değil, kişinin hayatına yeniden güvenle hareket edebilme becerisini kazandırmaktır.

Referanslar

 Hall, C. D., Herdman, S. J., Whitney, S. L., Cass, S. P., Clendaniel, R. A., Fife, T. D., et al. (2022). Vestibular rehabilitation for peripheral vestibular hypofunction: An updated clinical practice guideline. Journal of Neurologic Physical Therapy, 46(2), 118–177. https://doi.org/10.1097/NPT.0000000000000370

 Herdman, S. J., & Clendaniel, R. A. (Eds.). (2014). Vestibular rehabilitation (4th ed.). F.A. Davis Company.

 Schubert, M. C., & Boffino, C. C. (2025). Vestibular rehabilitation, neuromodulation and balance in clinical applications of neurology and otoneurology: Recent evidence. Frontiers in Rehabilitation Sciences, 6, 1602044. https://doi.org/10.3389/fresc.2025.1602044

 Apaydın, Y., Güçlü Gündüz, A., Gündüz, B., Kabiş, B., Özkul, Ç., Özkan, T., & Tutar, H. (2020). Relation of vertigo, dizziness, and imbalance with physical activity, exercise capacity, activities of daily living, and quality of life in peripheral vestibular hypofunction. Turkish Journal of Physiotherapy and Rehabilitation, 31(3), 278–287. https://doi.org/10.21653/tjpr.615970

 Aksoy, S. (Ed.). (2020). Temel vestibüler rehabilitasyon. Ankara: Hipokrat Kitabevi.